E-pełnosprawni

7artW Polsce żyje ok. 5,5 miliona osób niepełnosprawnych. Dzięki Internetowi otrzymują oni możliwość łączności ze światem na skalę znacznie szerszą niż było to możliwe dotychczas. Zwiększa to ich samodzielność oraz niezależność. Bez konieczności wychodzenia z domu mogą zrobić zakupy, podjąć naukę, uzyskać szereg istotnych informacji, a także skontaktować się z różnego typu instytucjami.

 

Istnieje również szereg narzędzi pozwalających niepełnosprawnym na korzystanie z tych samych urządzeń, których na co dzień używa każdy z nas. Problemem jest jednak ciągle skuteczna integracja tej grupy, spowodowana licznymi barierami instytucjonalno – infrastrukturalnymi.

 

Dostęp do narzędzi

Warto przyjrzeć się, jakie rozwiązania zostały przygotowane przez firmy oferujące sprzęt komputerowy, by umożliwić osobom niepełnosprawnym pracę w sieci. Osoby słabowidzące mają na przykład możliwość korzystania z monitorów dotykowych - wyposażonych w specjalną nakładkę, pozwalającą na sterowanie kursorem z pominięciem myszki i klawiatury, poprzez dotykanie ekranu. Niewidomi mogą z kolei korzystać z monitorów brajlowskich – urządzeń posiadających moduły przetwarzające wyświetlaną treść strony na znaki brajlowskie, jak również przyciski umożliwiające swobodną nawigację po stronie. Powstały także specjalne drukarki, transformujące teksty z wersji elektronicznej na brajlowską, a także notatniki wyposażone w klawiaturę składającą się ze spacji i sześciu klawiszy, z których każdy odpowiada jednemu punktowi brajlowskiego sześciopunktu. Notatniki często wyposażone są również w syntezery mowy, a ich podstawową zaletą jest możliwość korzystania z tekstu utrwalonego cyfrowo poza komputerem. Dostępne są również skanery oraz programy rozpoznające pismo i przetwarzające je na mowę syntetyczną lub tekst brajlowski. Dzięki nim możliwe staje się swobodne zapoznanie się z treścią książek, artykułów czy różnego typu dokumentów.

 

Osoby z niepełnosprawnością ruchową korzystać mogą z klawiatur i myszek przystosowanych do obsługi ustami, głową lub jednym palcem. Na rynku dostępne są np. myszki nakładane na głowę i sterowane jej ruchami lub myszki powiększone na tyle, by obsługa nie nastręczała trudności osobie z ograniczeniami ruchowymi. Istnieją również klawiatury jednoprzyciskowe, obsługiwane brodą albo kolanem oraz klawiatury wirtualne niezwykle czułe na dotyk, do których obsługi potrzebna jest tylko jedna ręka.

 

Pomimo naprawdę szerokiej oferty sprzętowej, wychodzącej na przeciw niemal każdej niepełnosprawności, ze względów finansowych nie każdy chętny ma do niej łatwy dostęp. Sprzęt taki jest bowiem bardzo drogi. Dlatego warto wiedzieć, że przy spełnieniu odpowiednich kryteriów, można uzyskać nawet 70% dofinansowania z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

 

Projekty i reguły

Często wydaje nam się, że nad zasobami Internetu nikt nie panuje, istnieje jednak szereg organizacji, których celem jest wyznaczanie uniwersalnych standardów pisania i przesyłu stron www. Czołową z nich jest World Wide Web Consortium (W3C). Jedną z gałęzi działalności tego stowarzyszenia jest zaangażowanie w zwiększenie dostępności do sieci dla osób niepełnosprawnych. To właśnie za jego sprawą wdrożono projekt WAI (Web Accessibility Internet – Dostępność Sieci Internetowej) - inicjatywę mającą na celu zwiększenie dostępności stron WWW, w tym również dla potrzeb osób niepełnosprawnych.

 

Oficjalnym i rekomendowanym przez W3C zbiorem reguł tworzenia stron internetowych jest - Web Content Accessibility Guidelines (WCAG). Wytyczne tam zawarte posłużyły za bazę, przyjętych w wielu krajach UE, regulacji prawnych obejmujących kwestię dostępności. Wśród opisanych zagadnień znajduje się dostępność stron WWW dla użytkowników takich urządzeń jak tekstowe i graficzne przeglądarki internetowe, syntezery mowy, skanery, notatniki itp. Uwzględniono również sugestie rozwiązań zwiększających czytelność, przejrzystość i poprawiających nawigację. Narzucono konieczność wykonywania projektów pozwalających na dostęp do informacji na stronach dla użytkowników korzystających z najnowszych technologii (języki skryptowe, wtyczki itp.) i umożliwiających wyłączenie animacji (istotne dla osób z padaczką). Zasugerowano również jak najrzadsze korzystanie z obiektów ruchomych, używanie elementów ułatwiających orientację w strukturze strony (etykiety, streszczenia), zachowanie spójnej i przejrzystej nawigacji, ułatwiającej orientację w strukturze witryny.

 

Warto pamiętać, że problemy w korzystaniu z Internetu mogą mieć również osoby cierpiące na daltonizm, szczególnie w sytuacjach, gdy obiekty przeznaczone do nawigowania stroną odróżniają się od tła jedynie barwą. Dla ludzi dotkniętych głuchotą przeszkodą staną się z kolei pliki multimedialne, jeśli prezentowane werbalnie treści nie będą opatrzone napisami.

 

Niestety wiele serwisów nie stosuje się do tych zasad, choć daje się zaobserwować pozytywny trend w tym temacie i twórcy stron WWW tworzą nowe projekty świadomi problemu. Doskonałym przykładem witryny, której autorzy przestrzegali zaleceń rekomendowanych przez W3C jest chociażby www.sio.edu.pl.

 

Osiołki

Również w Polsce powstały ciekawe inicjatywy niezależne – np. niedziałająca już witryna osiołki.net. Misją grupy osób skupionej wokół tego serwisu było „działanie na rzecz otwierania Internetu dla wszystkich jego użytkowników, poprzez równoczesne piętnowanie źle napisanych stron oraz informowanie i edukowanie o nowoczesnych technikach pisania stron internetowych oraz korzyściach z ich wykorzystania”. Witryny zawierające błędy zgłaszane były przez internautów pracownikom serwisu. Ci dokonywali weryfikacji i kontaktowali się z webmasterem, proponując pomoc w rozwiązaniu problemu. Jeśli po określonym czasie nie odnotowano żadnej reakcji, witryna trafiała do spisu „osiołków". Strona zakończyła działalność, pozostawiając sprawę dbałości o stosowanie odpowiednich standardów samym autorom serwisów.

 

 

Plan e-Europa

Wśród wielu projektów inicjujących wprowadzanie ułatwień w dostępie do osiągnięć cywilizacyjnych osobom niepełnosprawnym w krajach członkowskich Unii Europejskiej znajduje się projekt i2010 (Europejskie Społeczeństwo Informacyjne na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia), który jest kontynuacją Planów e-Europa 2005 i 2002, w ramach których zalecono wdrożenie wytycznych WCAG w serwisach instytucji publicznych krajów UE. W realizowanych wcześniej projektach skupiono się na kolejnych etapach budowania społeczeństwa informacyjnego (takie zagadnienia jak: e-government, e-business, rola nauczania na odległość). Obecnie priorytetem jest zwiększenie skuteczności gospodarki, poprzez jak najszersze wykorzystywanie technologii informacyjno-komunikacyjnych.

 

ePolska 

W Polsce niestety wciąż działania podejmowane w kwestii dostosowania usług telekomunikacyjnych do potrzeb osób starszych i niepełnosprawnych mają charakter incydentalny, zarówno w kwestii regulacji prawnych, jak i praktycznej działalności twórców stron internetowych.

 

W naszym kraju nie uchwalono dotychczas specjalnej ustawy odnoszącej się bezpośrednio do obowiązku stosowania wskazanych standardów dostępności. W paru ogólniejszych ustawach znajdują się przepisy gwarantujące równość dostępu wszystkich obywateli do informacji.

 

Prawo telekomunikacyjne stanowi, że operatorzy świadczący usługi powszechne są obowiązani zapewnić osobom niepełnosprawnym dostęp do świadczonych przez siebie usług powszechnych przez zakładanie aparatów publicznych przystosowanych do potrzeb tej grupy społecznej oraz oferowanie jej odpowiednich urządzeń końcowych, jeżeli używanie takiego urządzenia jest niezbędne dla zapewnienia dostępu do usług powszechnych. Poza tym minister właściwy do spraw łączności może nałożyć na operatorów dodatkowe obowiązki dotyczące dostosowania usług dla potrzeb niepełnosprawnych oraz, w razie niewywiązywania się z nich, nałożyć kary pieniężne.

 

Ponadto powstał zapis nakładający na świadczących usługi telekomunikacyjne obowiązek uwzględniania możliwości ekonomicznych użytkowników – szczególnie niepełnosprawnych - przy ustalaniu cen usług.

 

Wdrożono już strategię ePolska na lata 2001-2006, w której założeniach było realizowanie potrzeb osób niepełnosprawnych poprzez opracowanie i wdrożenie zasad organizacji szkoleń, pomoc w zakupie sprzętu i oprogramowania dla osób niewidomych w celu umożliwienia im podjęcia pracy („Komputer dla Homera”). Zakładała ona również pomoc merytoryczną i finansową w zakupie sprzętu komputerowego dla niepełnosprawnych („Drogowskaz”) oraz integrację społeczną online (szkolenia z zakresu technologii komputerowych, opracowanie serwisów internetowych dla niepełnosprawnych, czy telepracę - pracę zdalną z wykorzystaniem Internetu). Wśród priorytetowych działań Rządu RP w zadaniach informatyzacji Polski w latach 2007-2013 znalazło się wspieranie dostępu do szerokopasmowego Internetu dla osób niepełnosprawnych, a co za tym idzie stymulacja e-learningu - aby zapobiec tzw. wykluczeniu informacyjnemu.

 

Niestety opornie idzie w Polsce organizacja e-administracji, której wzorcowe wprowadzenie stanowić ma ułatwienie życia obywateli, a szczególnie osób niepełnosprawnych, które miałyby możliwość załatwienia praktycznie wszystkich spraw urzędowych za pomocą komputera.